Berangon jaiotako bi bizkaitar ospetsu, Pedro eta Domingo de Aguirre y Basagoiti anaiak, Ameriketan lan handia egin eta enpresa arloan arrakasta lortu ondoren, Bilbora itzuli ziren merezitako erretiroaren bila. Espiritu filantropiko biziaz eta bere lurraz eta honen aurrerapenaz maitemindurik, 1907an, hil aurretik, Pedro de Icaza y Aguirre ilobari eskatu zioten garai hartako Euskal Herrian bultzada bat behar zuten hiru sektoretan jardutea: lehen sektorean, ekonomian eta osasunean. Horregatik, bere osaben borondatea betetzeko, Pedro de Icaza y Aguirrek hiru fundazio eratzea erabaki zuen: Fundación Agrícola Aguirre, Fundación Vizcaína Aguirre eta Fundación Benéfica Aguirre.
Azken hori eratu baino lehentxeago, San Joan Jainkoarenaren anaia bat Bizkaira joan zen limosna eske, Ospitaleko Ordenak beste zentro batzuetan zaintzen zituen haurrei arreta eman ahal izateko. Aita Julio Piña agurgarria, zorionez, Pedro de Icaza y Agirrerekin harremanetan jarri zen. Berehala, biek aliatu bat aurkitu zuten helburu amankomun bat lortzeko, geroago Fundación Benéfica Aguirre-ren helburu sozialean islatutakoa: «mina duten bizkaitarren hobekuntza material eta moralari laguntzea».
Zorioneko topaketa horretatik sortu zen Bizkaian San Joan Jainkoarenaren Etxea eta Klinika egiteko ideia, eta, horretarako, hainbat kokapen baloratu ziren. Azkenean kokapenik onena aukeratu zen, Santurtzin zegoena.
Horrela, 1915ean eraikinaren lehen harria jarri zen, Bizkaiko bi arkitektok diseinatua: José María Basterra eta Emiliano Amann. Pixkanaka-pixkanaka, ondoz ondo amaitzen ari ziren obretara iristen joan ziren San Joan Jainkoarenaren lehenengo Anaiak, Fundazioaren eta Ordenaren artean 1920an egindako hitzarmenari jarraiki.
Lanak amaitu ondoren, Santurtziko San Joan Jainkoarena Etxea eta Klinika 1924ko urriaren 24an inauguratu zen, agintari zibil eta erlijioso nagusien presentziarekin. Horrela, San Joan Jainkoarenaren Anaiak haur «behartsu, elbarri eta ezinduentzako» Etxe baten antolaketaz eta funtzionamenduaz arduratu ziren, bai eta Klinika Kirurgiko eta Ortopediko batez ere, gaixotasun mota horien kirurgiarako, eta Ortopedia Tailer osagarri batez ere bai. Haurren arreta guztiz doakoa zen fundazioaren legatuaren kontura joaten zelako, eta zainketa medikoez gain, eskola irakaskuntza eta erlijio hezkuntza ere barnean hartzen zituen.
Hasiera batean, berrogeita hamar barne plaza ezarri ziren. San Joan Jainkoarenaren Anaiek, Ordena Ospitalarioak beharrezkoak ziren zerbitzu multzo osoan zuen esperientzia zela eta, hainbat eginkizun betetzen zituzten, eraginkortasun handiz.
Hasierako urte horietan, bai errehabilitazio fisioterapeutikoko planak eta baita tratamendu mediko-kirurgikoak ere hasieratik zuzendu zituen Manuel Salaverri doktore ospetsuak, bere taldearen laguntzarekin. Bruno Alegría Corral doktorea ere aipagarria da, bere lan profesionalagatik eta zentroarekin izan zuen loturagatik.
Lehen hamarkada hauetan, XX. mendeko hogeita hamarreko hamarkadan beste gune batzuetan erlijio zentroei eraso egin eta suteak piztu ziren urteetan ere, San Joan Jainkoarenaren Etxeak eta Klinikak ez zituzten nabarmen aldatu beren ohiko zereginak.
Gerra Zibilak hainbat alderditan eragin zuen Etxearen eta Klinikaren funtzionamenduan, baina gehiegikeriarik eta indarkeriarik ez zuen jasan. Zentroa Odol Ospitale bihurtu zen, eta, horretarako, 150 ohe ere jarri ziren bi alde lehiakideen eskura, Fundazioko eta Ordenako langileek artatuta. Zentroa babes bila ari ziren herritar eta familientzako babesleku eta aterpetxe ere izan zen. Aldi nahasi horretan guztian, noski, haurrak zaintzen jarraitu zuen.
Gerraostean zegoen eskasia zela-eta Etxeak eta Klinikak bere lur guztiak aprobetxatu zituen, joko zelaiak barne, lekaleak eta barazkiak landatzeko eta etxeko hegaztiak hazteko, bertako beharrak asetzearren. Amerikako Ospitale Ordenaren beste zentro batzuetatik, gabeziak betetzeko laguntza jaso zen.
1942ko urtarrilaren 24an Pedro de Icaza y Aguirre hil zen, eta horren ondoren Fundación Benéfica Aguirre-ren Patronatua eratu zen.
1. Mundu Gerraren amaieraren ondorioak asko nabaritu ziren. Hala Patronatuak nola Etxeko eta Klinikako Nagusiak buru-belarri lan egin zuten, harik eta berrogeita hamarreko hamarkadan elikagaien eta premiazko gaien prezioak eta horien hornidura egonkortzea lortu zen arte.
Une benetan kritikoak bizi izan ziren monetaren debaluazioaren ondorioz, fundazioaren legatuari dagokionez. Zailtasun horiei kementsuago erantzun zitzaien postulazioaren baliabidearekin, eta emaitza oso onak eman zituen bilbotarrek eta bizkaitarrek Santurtziko zentroari zioten begikotasunagatik eta Pablo de la Cruz Cañas Anaiak ahalegin hori bikain antolatu izanari esker.
San Joan Jainkoarena Etxearen eta Klinikaren ezarpen soziala oso sakona izatera iritsi zen bere inguruan, eta ondorioz jaiak eta solemnitateak agintariekin eta herritarrekin partekatzen ziren beti. Garai hartan, Gabonetako jaiotza monumental bat ospetsu egin zen, jende askok bisitatzen zuena, eta baita Errege Magoek zentrora egindako bisita ere. Izan ere, horren bitartez ospitaleratutako haurrei opariak ematen zizkieten eta lausengatu egiten zituzten.
1968ko azaroan, Pedro de Icaza y Gangoiti buru zuen Patronatuaren zuzendaritzapean, zentroaren birmoldaketa handi bat gertatu zen: Etxea eta Klinika izatetik Klinika Orokorra izatera pasa zen, gaur egun Ospitalea. Horren arrazoia XX. mendeko hirurogeiko hamarkadan izandako garapena izan zen, eta, bereziki, gizartean egiaztatutako osasun eta higiene aurrerapena, horrek neurri handi batean murriztu egin baitzituen Fundazioaren helburuak bete zituzten arazo asko, hala nola poliomielitisa. Gainera, Lan eta Gizarte Aurreikuspeneko Ministerioek, Gaixotasunaren Nahitaezko Aseguruaren bidez, beren ospitaleetan laguntza mediko-kirurgikoa bermatzen zieten langile klaseei.
Horrela, Klinika Orokor bat ezartzea erabaki zen, irabazi asmorik gabea, mediku eta zirujau guztientzat bai eta oro har gaixo guztiei ere irekia, baina beti, oraindik ere existitzen ziren haur elbarriak eta baliabiderik gabekoak artatzeko sorrera espirituari eutsiz. Kostua Fundazioak ordaindu zuen eta obrak Juan de Amesti arkitektoak egin zituen.
Garai hartan emakume gaixoak artatzeko Santa Anako Karitateko Ahizpei deitu zitzaien elkarlanerako. 1968ko maiatzaren 30ean sartu ziren zentroan, eta 1996ra arte egon ziren bertan, beren lan ona eta nekaezina agerian utziz.
Osasun arloko eskumenak Euskadiri eskualdatu ondoren, eta Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailak Osakidetza-Euskal Osasun Zerbitzua sortzearen ondorioz, Euskal Autonomia Erkidegoko Osasun Mapa diseinatu zen. Mapa horretan, orduko Santurtziko San Joan Jainkoarena Klinika eskualdeko ospitale gisa sartu zen, Santurtzi, Portugalete eta Meatzaldeako udalerriei osasun estaldura emateko. Nahiz eta kontratu bat sinatu 1990eko urtarrilaren 12an, Osasun Sailean gertatutako aldaketek bertan behera utzi zuten proiektu hori abian jartzeko prozesua.
Horrek hausnarketa estrategiko sakona eragin zuen, harik eta 1999an Inbertsio Plan bati ekin zitzaion arte. Hurrengo hamar urteetan, gutxi gorabehera, 25 milioi euro baino gehiago inbertituko ziren azpiegiturak eta ekipamenduak eguneratzeko, abangoardiako arreta sanitario eta soziosanitarioa emateko, bere eragin eremuko biztanleriaren egungo eta etorkizuneko beharretara egokituta.
Gaur egun Santurtziko San Joan Jainkoarena Ospitalea irabazi asmorik gabeko zentro mediko-kirurgikoa da. Askotariko kontsulta, diagnostiko, kirurgia eta ospitaleratze jarduerak egiten ditu, eta horretarako, teknologia, lanbide eta egitura baliabide modernoenak ditu.
Arreta humanizatua, hurbila eta integrala eskaintzen ditu pazientearen, akutua zein kronikoa izan, diagnostiko, tratamendu, zaintza eta errehabilitaziotik, gaixotasunaren fase aurreratuetan eta bizitzaren amaieran, bai ospitaleratze erregimenean, bai etxean. Hori guztia, gaixoa sendatzeko, haren mina arintzeko eta bere ongizatea lortzeko, eta giza talde integratu eta arduratsu baten inplikazioari esker.
Osasun zerbitzuak ematen dizkie, gehienbat, bere eragin eremuko biztanleei (Ezkerraldea, Eskuinaldea, Meatzaldea eta Bilbo Handia), Eusko Jaurlaritzako Osasun Sailarekin, Bizkaiko Foru Aldundiarekin, lan istripuen eta lanbide gaixotasunen aseguru etxe eta mutualitateekin egindako akordioen bidez eta, era berean, paziente pribatuak ere hartuz.
Ospitaleak 25 espezialitate mediko eta kirurgiko baino gehiago jartzen ditu herritarren esku, baita larrialdiak, laborategia, irudi medikoa eta fisioterapia bezalako zerbitzuak ere. Bere tradizioari leial izanik, Kirurgia Ortopedikoan eta Traumatologian espezializazio handia du, honako unitate espezifiko hauekin: belauna, aldaka, oina eta orkatila, bizkarrezurra, sorbalda, eskua eta eskumuturra, kirurgia ortopedikoa eta haurren traumatologia eta terapia biologikoak. Kirurgia Ortopedikoa eta Traumatologia arloak azken aurrerapen teknologikoak ditu, hala nola artroskopia teknika modernoenak, ROSA kirurgia robotikoko sistema edo Naviswiss aldakako nabigazio sistema. Horrez gain, paziente kirurgikoen kudeaketarako eta jarraipenerako plataforma digital bat ere badu, MyMobility izenekoa, eta erizaintzak funtsezko zeregina du bertan. Aurrekoaz gain, Errehabilitazioko eta Medikuntza Fisikoko espezialisten koadro mediko garrantzitsu bat ere badago, 37 fisioterapeutarekin batera lan egiten duena eta teknika berritzaileak aplikatzen dituena.
Beste arlo nabarmen bat zainketa aringarriena da, 1993an abian jarri zena Jacinto Baátiz doktorearen gidaritzapean. Hamar urte geroago, 2003an, Ospitaleak etxeko zainketa aringarriak jarri zituen martxan. Espainia osoan erreferentzia den unitate horretako profesionalen arrakastak eta lidergoak ahalbidetu zuen Osasun Sailaren konfiantza lortzea, Ezkerraldea Enkarterri Gurutzeta eta Barakaldo-Sestao Erakunde Sanitario Integratuetako Zainketa Aringarrien Unitatea zentroan irekitzeko. Unitate hori Iñigo Urkullu lehendakariak inauguratu zuen 2016ko abenduaren 14an.
Ospitalearen izaera solidarioa dibertsifikatu eta zabaldu egin da; gaur egun sentsibilizazio programak, gizarte ekintzakoak eta garapenerako nazioarteko lankidetzakoak ditu.
Ospitaleak 260 pertsonari ematen die lana zuzenean, eta horietatik % 75 emakumeak dira. 2023an, 102.000 kanpo kontsulta, 51.600 larrialdi, 5.300 ebakuntza kirurgiko, 308.000 errehabilitazio saio eta 27.000 azterketa erradiografiko baino gehiago artatu ziren. Zainketa Aringarrietako ospitalizazio solairuan 445 pertsona ospitaleratu zituzten; arreta psikosozialeko taldeak, berriz, 2.743 pazienteri, 2.301 senideri eta 1.443 pertsonari eman zien laguntza doluan. Halaber, 21.900 kg elikagai baino gehiago banatu zizkien behartsuei.
